Tarihte bugün: 5 mayıs – En Son Haberler

12.07.2022 14:10 Son Güncelleme: 12.07.2022 14:11 Alman felsefeci, devrimci, iktisatçı, gazeteci, felsefeci ve siyasetçi Karl Marx, felsefede diyalektik maddecilik akımının, ekonomik, siyasal ve felsefi bir sistem olarak da komünizmin kurucusudur. 5 mayıs 1818’de Almanya’nın Rhine eyaletinin Trier nahiyesinde hayata merhaba dedi. Orta öğretimini Trier’de tamamladı. Bonn ve Berlin üniversitelerinde hukuk öğrenimi görürken tarih ve felsefeyle ilgilendi, Hegelci E. Gans’ın derslerini izledi. 1841 senesinde, ‘Demokritos’un ve Epikuros’un Tabiat Felsefelerinin Farklılıkları’ adlı doktora tezinde, dinin maddeci felsefe açısından eleştirisini yapmış oldu. Sol Hegelcilere katılarak Bauer kardeşlerle dostluk kurdu. Bir taraftan da Feuerbach’ın tesirinde kalıp 1842’de muhalefetteki köktencilik burjuvalar tarafınca kurulan ‘Rheinische Zeitung’ gazetesinin yazı işleri yöneticiliğini yapmış oldu. Saint-Simon, Fourier, Proudhon şeklinde yazarları okuyarak Fransız sosyalizmini tanımaya çalıştı. 1843’te çocukluk arkadaşı Jenny von Westphalen ile evliliğe ilk adımını attı. ‘Rheinische Zeitung’ 1843’te kapatıldıktan sonrasında Paris’e yerleşti. 1844’te ‘Fransız-Alman Yıllıkları’nı yayımladı. Derginin bu ilk ve tek sayısında, ‘Yahudi Problemi’ adlı yazısıyla siyasal savaşım mevzusundaki görüşlerini ilk kez deklare etti. Aynı yıl Engels’le dostluk kuran Marx okurken tuttuğu notlardan oluşan ‘1844 El Yazmaları’nda, ana temasını yabancılaşmanın oluşturduğu hümanist bir felsefe geliştirdi. Engels’le ortak ilk metninde (‘Mukaddes Aile’, 1845) tarih felsefesini maddeci görüş açısından eleştirdi. 1845’te ‘Vorwarts’ gazetesi yazı kurulu üyeleriyle beraber sürülünce Brüksel’e yerleşti. Birkaç ay sonrasında Engels’in de Brüksel’e gitmesiyle ortak eserlerinin ikincisini (‘Feuerbach Üstüne Savlar’, 1845) ve üçüncüsünü (‘Alman İdeolojisi’, 1845-1846) yayımladı. Kuramsal çalışmalarının yanısıra, toplumcu işçilerle ve Alman göçmenlerle ilişkilerini sıklaştırdı. Brüksel Alman İşçileri Derneği’ni kurdu ve Engels’le beraber bir komünist yazışma ağı oluşturdu. Komünistler Birliği’nin isteği üstüne ‘Komünist Manifesto’yu yazdıkları bu seneler, ikisi için de geçmişteki felsefi bilinçleriyle hesaplaşma ve tarihsel maddeciliği geliştirme yılları oldu. Bu yüzden, geçmişten kopuşları hem siyasal hem de kuramsaldı. 1848 İhtilali patlak verince, Belçika’dan sınır dışı edilen Marx, Köln’e yerleşerek, ‘Neue Rheinische Zeitung’ gazetesini çıkarmaya başladı. Bu gazetede işçilere yönelik makaleler yayımladı (‘Ücretli Emek’ ve ‘Ana para’, 1849). Almanya’dan, derhal sonrasında da tekrardan Fransa’dan sınırdışı edilince, 1849 senesinde, ömrünün sonuna kadar kalacağı Londra’ya yerleşti. Yoksulluk içinde yaşamış olduğu bu zamanda ekonomi incelemelerine ağırlık verdi. Temel eseri olan ‘Kapital’i yapmaya başladı. 1851-1861 yıllarında ‘The New York Daily Tribune’ gazetesinin Avrupa muhabirliğini yapmış oldu. 1864’te Internasyonal İşçiler Derneği’nin kurucuları içinde yeraldı. Birinci Enternasyonal’in açılış konuşmasını ve tüzüğünü yazdıktan sonrasında, ‘Kapital’in birinci cildini Almanya’da yayımlattı (1867). Kızını görmek için gittiği Paris’te Paris Komünü’ne şahit oldu. İngiltere’ye dönünce ‘Fransa’da İç Cenk’ (1871) adlı eserinde bu devrim denemesini değerlendirdi. ‘Kapital’i yazmayı sürdürürken, işçi partilileri programlarının oluşturulmasına da etkili şekilde katıldı; Alman, Fransız, Hollandalı, Belçikalı, Rus, ABD’li, İngiliz devrimcilerle örgütlenme çalışmasında bulunmuş oldu. Dühring’e karşı tartışmada Engels’i destekledi. ‘Anti-Dühring’in (1878) bir bölümünde Engels’le çalıştıktan sonrasında hastalığa yakalandı ve çalışmalarını büyük seviyede yavaşlattı. 14 mart 1883’te Londra’da hayata veda etti. Bazı eserleri ‘Alman İdeolojisi’ (1845-1846), ‘Komünist Manifesto’ (1847-1848), ‘Louis Bonaparte’in 18 Brumaire’i’ (1852), ‘Fransa’da Derslik Savaşımları’ (1850), ‘Iktisat Politiğin Eleştirisine Katkı’ (1859), ‘Kapital’ (1867) (ikinci ve üçüncü ciltleri Marx’ın taslaklarına uygun olarak onun ölümünden sonrasında Engels tarafınca düzenlenerek yayımlandı), ‘Fransa’da İç Cenk’ (1871), ‘Gotha Programının Eleştirisi’ (1875) Türkçeye tamamı çevrilmemiş olmakla beraber, Engels ile beraber kaleme aldıkları tüm eserlerinin (Marx-Engels Werke) İngilizce baskısı 50 kalınca cilt meblağ. Günün öteki mühim vakaları 1821: Napolyon Bonapart, sürgün edilmiş olduğu St. Helene Adası’nda hayata veda etti.1834: İlk anakara demiryolu hattı Belçika’da açıldı.1925: Mustafa Kemal Atatürk Orman Çiftliği’nin müessese çalışmalarına başlandı.1925: Cumhurbaşkanı Mustafa Kemal’e suikast girişimi nedeni öne sürülerek ölüm cezasına çarptırılan Manok Manukyan idam edildi.1947: Belçika, İngiltere, Danimarka, Fransa, Hollanda, İrlanda, İsveç, İtalya, Lüksemburg, Norveç; bir araya gelmiş olarak Avrupa Konseyi’ni kurdu. Türkiye, Avrupa Konseyi’ne Ağustos 1949’da katıldı.1952: Kibrit tekeli kalktı.1955: Türk Bayanlar Birliği’nin girişimiyle her yıl mayıs ayının ikinci pazar gününün Anneler Günü olarak kutlanmasına karar verildi. TKB, Nenehatun’u senenin anası seçti. Anneler Günü’ne ilişkin ilk resmi tavsiye, 1872’de ABD’li Julia Howe’dan geldi.1956: Ece Özbayrak, 10’uncu Daktilografi Şampiyonası’nda, dakikada 735 vuruşla dünya rekoru kırdı.1960: Sovyetler Birliği, bir süredir yitik olan ABD’ye ilişik casus uçağı U-2’yi düşürdüğünü deklare etti.1960: Ankara’da öğrenciler 555K (beşinci ayın beşinde saat 17.00’de, Kızılay’da) koduyla bir şov yapmış oldu.1961: Alan Shepard, ABD’nin uzaya gönderilmiş olduğu ilk insan oldu.1968: Fransa’da, Vietnam Savaşı sebebiyle ABD karşıtı gösterilerde altı öğrencinin tutuklanması üstüne Daniel Cohn-Bendit liderliğinde 30 bin talebe barikatlar kurarak Paris’te ayaklandı; Sorbonne Üniversitesi kapatıldı.1990: İlk hususi tv kanalı olan Magic Box şirketinin Yıldız 1 televizyonu programlı yayına başladı.1994: Naim Süleymanoğlu, Çek Cumhuriyeti’nde meydana getirilen Avrupa Halter Şampiyonası’nda 64 kiloda dünya rekoru kırarak üç altın madalya aldı. Tarihte bugün arşiviEkim ayı arşiviKasım ayı arşivi Aralık ayı arşiviOcak ayı arşiviŞubat ayı arşiviMart ayı arşiviNisan ayı arşivi1 mayıs2 mayıs3 mayıs4 mayıs

Son Dakika Haberler